كه آيا شفق به آن سرخى اطلاق مىشود ، يا سفيدى ، مشهور و معروف در ميان علما و دانشمندان و مفسران همان معنى اول است كه در اشعار نيز روى آن تكيه شده است ، و شفق را به « دماء الشهداء » ( خون شهيدان ) تشبيه كرده‌اند . ولى بعضى معنى دوم را انتخاب كرده‌اند كه بسيار ضعيف به نظر مىرسد ، به خصوص اينكه اگر ريشه لغوى اين واژه را « رقت » بدانيم تناسب با همان سرخى كمرنگ كه نور رقيق آفتاب است دارد . به هر حال از آنجا كه ظهور « شفق » خبر از يك حالت تحول و دگرگونى عميق در جهان مىدهد ، و اعلام پايان روز و آغاز شب است ، بعلاوه جلوه و زيبايى خاصى دارد ، و از همه گذشته وقت نماز مغرب است ، خداوند به آن سوگند ياد فرموده تا همگان را وادار به انديشه در اين پديده زيباى آسمانى كند . و اما سوگند به شب به خاطر آثار و اسرار زيادى است كه در آن نهفته شده و در گذشته مشروحا از آن سخن گفته‌ايم ( 1 ) . تعبير به « * ( ما وَسَقَ ) * » ( 2 ) با توجه به اينكه « وسق » به معنى جمع كردن پراكنده هاست ( 3 ) اشاره به بازگشت انواع حيوانات و پرندگان و حتى انسانها به خانه‌ها و لانه‌هاى خود به هنگام شب است ، كه نتيجه آن آرامش و آسايش عمومى جانداران مىباشد ، و يكى از اسرار و آثار پر اهميت شب محسوب مىشود ، چنان كه در آيه 61 سوره « غافر » مىخوانيم : اللَّه الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيه : « خداوند كسى است كه شب را براى شما آفريد تا در آن آرامش و سكون

--> ( 1 ) به جلد 16 صفحه 146 ذيل آيات 71 تا 73 سوره قصص مراجعه كنيد . ( 2 ) « ما » در « ما وسق » موصوله است و احتمال مصدريه بودن آن ضعيف است عائد آن نيز محذوف مىباشد و در تقدير و ما وسقه « است . ( 3 ) « وسق » ( بر وزن غضب ) به معنى يك بار شتر يا شصت صاع كه هر صاع نزديك به سه كيلو است نيز آمده كه آن هم به خاطر مجتمع بودن آن است .